Strona
w sieci od
 11-02-2003

Fortyfikacje i obiekty o charakterze militarnym

LOTNISKO BAGICZ (BODENHAGEN)

- okres powojenny -

Od marca 1945 do maja 1992 roku teren lotniska Bagicz był w rękach Armii Radzieckiej.
Na mocy postanowień porozumienia z 17 grudnia 1956r¹ obszar ten był wyłączony z polskiej jurysdykcji. Inaczej mówiąc polskie służby nie miały tam wstępu, lub tylko w wyjątkowych sytuacjach, a kontrola celna obszaru tego nie obejmowała. Na mapach tereny te figurowały jako białe plamy i dopiero po opuszczeniu baz przez Rosjan zaczęły się pojawiać na mapach, przykładem jest Borne Sulinowo, które pojawiło się na mapie dopiero w 1992r.

Lotnisko Bagicz zajmowało dość spory obszar, który wg dzisiejszych danych miał 1 624 800m2. Lotnisko było wyposażone w poniemiecki pas startowy, który Rosjanie powiększyli do długości 2500 m i szerokości 40 m. dla potrzeb samolotów odrzutowych.
Na lotnisku było (i jest nadal) 41 schronohangarów. Schronohangary były tak skonstruowane, aby można było przygotować w nim maszynę do startu. Konstrukcja pozwala przypuszczać ze istniała możliwość odpalenia silników samolotu stojącego w środku.
Ponadto Rosjanie budowali na lotniskach, które użytkowali wyprowadzenia podziemnej magistrali paliwowej i zasilania lotniskowego przy stanowisku postojowym każdego samolotu. Dzięki temu nie widoczna była "krzątanina" cystern, agregatów prądotwórczych czy innych pojazdów. Pytanie jest teraz tylko czy w Bagiczu taka podziemna instalacja istniała?
Baza paliwowa w Bagiczu była spora i mogła pomieścić 13000m3 paliwa. Do bazy paliwowej doprowadzona była bocznica kolejowa². Całkowita długość torów kolejowych w Bagiczu wynosiła 3905m. Oprócz dostaw paliwa, dostarczano również towary niezbędne do prawidłowego funkcjonowania bazy, towary te wyładowywane były na funkcjonujących tu dwóch rampach kolejowych.
Oprócz drogi kolejowej towary dostarczano też normalną siecią dróg. Na podstawie podpisanego porozumienia³ Rosjanie mogli korzystać z dróg bez wcześniejszego powiadomienia polskiej administracji. Takich tras było w Polsce osiem w tym dwie dotyczyły Bagicza:

• Bagicz - Świnoujście
• Kołobrzeg - Białogard - Połczyn Zdrój - Borne Sulinowo - Wałcz - Gorzów Wlkp. - Zielona Góra - Lubin - Legnica - Świdnica

Prawdopodobnie używali też czegoś w rodzaju systemu RSBN - Radiotechniczny System Bliskiej Nawigacji⁴.

Kryptonimami lotniska były od 1965r "MASANDRA" a od 1990r - "SWJASNOY". Kryptonim węzła łączności "MIECZENOS".

Z ciekawszych budowli na obejrzenie szczególnie zasługuje ukrycie żelbetowe "GRANIT" (poniżej).

Jest to ukrycie w kształcie walca obsypanego ziemią. Spotkać je można na wszystkich poradzieckich lotniskach stałej dyslokacji w Polsce (poza Szprotawą, gdzie było ukrycie innego typu), ale też w rejonie zakwaterowania jednostek wojsk lądowych i w Świnoujściu-Mulniku.

Oprócz budowli w sensie stricte związanych z lotnictwem, obok lotniska funkcjonowało osiedle dla pilotów, obsługi i ich rodzin. Były tu normalne sklepy, szkoła, szpital i inne obiekty użyteczności publicznej. Ponadto Rosjanie zaopatrywali się w niektóre produkty poprzez drogę wymiany np. za paliwo.

* * *

Teraz trochę informacji na temat rosyjskich jednostek stacjonujących w Bagiczu:

Nie wiemy, jakie były zniszczenia na terenie lotniska w marcu 1945 roku. Różnią się trochę relacje polskie od niemieckich. Jednakże wiadome jest, że już w kwietniu 1945r na lotnisko Bagicz zawitali lotnicy z 51 Minowo - Torpedowego Pułku Lotniczego.

51 Minowo-Torpedowy Pułk Lotniczy Floty ZSRR (51 MTAP)

51 Minowo Torpedowy Pułk Lotniczy sformowano w czerwcu 1944 roku i nosił nazwę "Talliński". Wchodził w skład 8 Minowo Torpedowej Dywizji Floty Bałtyckiej.
Brał udział w operacjach Floty Bałtyckiej i w operacjach leningradziej i karelskiej. W walkach tych poniósł duże straty. W końcu lipca 1944 roku wycofany do Nowoładożskiego Centrum Szkoleniowego w celu przeformowania i przezbrojenia. W sierpniu 1944 otrzymał samoloty Boston A-20 G i przeleciał na frontowe lotnisko Klopic. Dowódcą pułku od dnia 29.09.1944 roku do maja 1945 był major Iwan Feofanowicz Orlenko.
W maju 1945 roku pułk m.in. atakował niemieckie okręty na redzie Świnoujścia.
Odznaczony był m.in. Orderem Czerwonego Sztandaru, orderami Uszakowa i Nachimowa.

Uzbrojenie pułku stanowiły samoloty Douglas Bomber 7. Zamówienie na bombowce DB-7 złożył USAAC⁵, używając oznaczenia A-20. Potocznie nazywano je Bostonami.
W roku 1940 oblatano i dostarczono US Army model A-20A. Rok później, w 1941 roku, powstał model A-20B. W zakładach w Long Beach zbudowano 999 sztuk tego samolotu, z czego 665 trafiło do służby w lotnictwie radzieckim. Następną wersją była A-20C. Samoloty serii A-20G miały nieoszklony nos, a górne stanowisko strzeleckie było wyposażone w wieżę z dwoma kaemami 12,7mm.
Lotnictwo radzieckie używało samolotów A-20 w wersjach B i G, zmieniając wieże strzeleckie na konstrukcje rodzimej produkcji, a także dostosowując samoloty do warunków ostrej zimy. W lotnictwie morskim ZSRR samolot poddawano przeróbkom m.in. komory bombowej tak, aby mógł zabierać torpedę o masie 907kg. Niektóre samoloty miały zmienione oszklenie nosa.

Dokładnej daty pojawienia się 51 MTAP w Bagiczu nie znamy. Wiadome jest tylko, że już w kwietniu 1945r tu były. Lotnisko Bagicz nie było tylko punktem przelotu, a miejscem stałego stacjonowania. Dodatkowo lotnisko stało się na pewien czas centrum 8 Minowo-Torpedowej Dywizji. Niestety nie ma informacji, jakie zniszczenia zastali. Jednakże zachowały się fotografie samolotów stojących na lotnisku. Wiele by dało dogadanie się z dawnymi lotnikami z 51 MTAP lub choćby z autorami stronki o pułku, która jest w sieci. Niestety dotychczasowe próby są nieskuteczne, ale próbujemy dalej….
Poniżej fotografie 51MTAP z tejże stronki datowane na kwiecień/maj 1945r wykonane w Bagiczu.

Drążąc dalej temat dotarliśmy do informacji z dnia 4.04.1949r mówiących o tym, że wojewoda szczeciński informuje Ministerstwo Administracji Publicznej o jednostkach AR na jego terenie, w wykazie figuruje m.in. Baza Radzieckiej Marynarki Wojennej w Świnoujściu i podległa jej jednostka lotnictwa morskiego pod Kołobrzegiem⁶. Czyżby dalej jakieś jednostki lub samoloty 51 MTAP były w Bagiczu?

Kolejna jednostka lotnicza, jaka pojawiła się na lotnisku była już jednostką wchodzącą w skład 4 Armii Lotniczej Północnej Grupy Wojsk (dalej 4AL PGW). Od tej pory można przyjąć, że lotnisko przeszło we władanie PGW.

159 "Noworosyjski" Pułk Lotnictwa Myśliwskiego (159 IAP)

1 stycznia 1961r z Kluczewa przeniesiono na lotnisko Bagicz 159 IAP. Latał on w składzie 239 "Baranowskiej" Dywizji Lotnictwa Myśliwskiego. Z przyczyn nieznanych pułk nie stacjonował tu zbyt długo. 1 września 1961r przeniesiono go na lotnisko w Żaganiu.

871 "Pomerański" Pułk Lotnictwa Myśliwskiego (871 IAP)

871 IAP wchodził w skład 239 "Baranowskiej" Dywizji Lotnictwa Myśliwskiego.
Pułk był odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru - Order przyznano za zakończone sukcesem walki o przyczółki na Wiśle w sierpniu 1944 r.
Jak każda polska jednostka wojskowa ma swój nadany numer, tak i 871 IAP posiadał swój: JW P.P.35517
Pułk do roku 1966 stacjonował na lotnisku Białogard. Trzeba wiedzieć, że Rosjanie terminem "lotnisko Białogard" prawdopodobnie określali lotnisko w Dębicy koło Rymania. Jednakże nie do końca są to sprawdzone informacje czy naprawdę 871 IAP tam stacjonował. Lotnisko Białogard figuruje w pułkowej historii, więc dalej szukamy potwierdzenia…
Po przeniesieniu (?) do Bagicza w 1966 roku 871 IAP lotnisko w Dębicy przekształcono na lotnisko zapasowe. Czasami lądowały tam samoloty transportowe przywożące zaopatrzenie dla garnizonu w Białogardzie. Rosjanie wyprowadzili się z Dębicy dnia 19.04.1991r.

Wracając jednak do Bagicza. W roku 1965 pułk był wyposażony w samoloty Mig 21PFM i Mig 21U.
Ewidencja pułkowa z roku 1972 informuje, że pułk posiada na uzbrojeniu samoloty Mig 21PFM, Mig 21US.
W roku 1973 pułk otrzymuje nowe samoloty Mig 23M.

Pułk 871 IAP utrzymywał bliskie kontakty z naszym 28 Słupskim Pułkiem Lotnictwa Myśliwskiego bazującym na lotnisku Rędzikowo koło Słupska. 28 PLM latał jako jedyny w Polsce a Migach 23MF i U.

4 lipca 1989r wydarzyła się katastrofa Mig-a 23M z Bagicza.
Samolot bez pilota przeleciał 900km i rozbił się w Belgii. Późniejsze śledztwo wyjaśniło jak do tego doszło.
Pilot radzieckiego Mig 23M Nikołaj Skouridine wylatał 1700 godzin na różnych typach samolotów, w tym 527 godzin na Mig-ach 23. Dzień katastrofy (4 lipca) był pierwszym dniem służby po powrocie z urlopu. Przepisy mówią, że po dłuższej przerwie w lataniu należy odbyć lot (loty) na samolocie szkolno-bojowym zanim zasiądzie się za sterami własnej maszyny. Skouridine odbył krótki lot na szkolnym Mig 23UB i o 9:18 wystartował na swoim Mig 23M z lotniska Bagicz. Podczas lotu stwierdził uszkodzenie silnika i katapultował się. Samolot powinien spaść do morza jednak z niewyjaśnionych przyczyn kontynuował lot po wcześniej wyznaczonym kursie. Po przeleceniu 900km rozbija się o 10:37 w Belgii. Niestety spada na gospodarstwo rolne zabijając przy tym jedną osobę. Śmierć ponosi dziewiętnastoletni Wim Delaere.

Zdjęcie zrobione po katastrofie w Belgii. Wydać usterzenie ogonowe Mig-a 23M N.Skouridina. Zdjęcie zamieszczamy dzięki uprzejmości belgijskiej gazety.
http://www.gva.be/

Ze szczegółów śledztwa można wyczytać ciekawą wypowiedź zastępcy dowódcy radzieckiego lotnictwa wojskowego gen. lejtnanta J. Szaposznikowa:
"…wyłączenie dopalaczy (używanych przy starcie) doprowadziło do gwałtownego zmniejszenia się siły ciągu, prędkości i wysokości lotu i zostało zinterpretowane przez pilota jako odmowa pracy silnika, co pociągnęło za sobą decyzję o katapultowaniu".

Dwa zdjęcia poniżej dostaliśmy mailem od kołobrzeskiego internauty - Grzegorza

Po tym wypadku 871 IAP został 1 września 1989r przeniesiony na lotnisko w Brzegu. W roku 1990 nastąpiło przezbrojenie na samoloty Mig 23 MLD. 10 czerwca 1991r pułk przeniesiony został w rejon Smoleńska.

Pułk 871 IAP utrzymywał bliskie kontakty z naszym 28 Słupskim Pułkiem Lotnictwa Myśliwskiego bazującym na lotnisku Rędzikowo koło Słupska. 28 PLM latał jako jedyny w Polsce a Migach 23MF i UB. Stąd obydwa pułki utrzymywały przyjacielskie kontakty. Czasami samoloty 871 IAP lądowały w Rędzikowie i odwrotnie.
Więc gdy 871 IAP przenosił się do Brzegu, postanowiono oddać trzy MiG-23M polskiemu pułkowi na części zamienne. W ten sposób uszkodzone płatowce przywędrowały do Rędzikowa. Rozmontowano je na części zamienne, pozostał jednak jeden kadłub oraz trochę części, z których można było zbudować niekompletny, ale całkiem nieźle wyglądający egzemplarz. Tak też się stało, technicy złożyli pozostałe po trzech samolotach części - powstał w ten sposób płatowiec stojący obecnie przy bramie lotniska.
Jest to kadłub MIGa-23M o numerze bocznym 46, nr fabryczny 024004602, dzisiaj nosi numer 1979 - w tym roku wprowadzono do służby w Polsce pierwsze MiGi-23⁷.

Oto fotografia Miga na pomniku w Rędzikowie zamieszczona w serwisie Lotnictwo.net.
http://lotnictwo.net/foto.php?id=114884

Dowódcami 871 IAP byli:

• MICHAJŁOW Wiktor Piotrowicz
• RUBCOW Anatolij Iwanowicz
• ABIEZIN Iwan
• ZIEMCOW Mikołaj Andriejewicz

Kolejna jednostka, która zawitała na lotnisko to:

314 Samodzielna Eskadra Śmigłowców

W czerwcu 1990 z Legnicy przeniesiono ją do Bagicza. Tu jednostka została rozformowana.
Eskadra posiadała numer JW P.P. 32937.
Eskadra dysponowała maszynami Mi 8, Mi 9, Mi 24K, Mi 24W, Mi 24RCh.
Co ciekawsze wersja Mi 24RCh to śmigłowiec do rozpoznania radiacyjno-chemicznego. Śmigłowce te zastosowano m.in. w Czarnobylu w 1986r, służyły do wykonywania pomiarów skażenia.

Poniżej dwie fotki udostępnione dzięki uprzejmości naszego przyjaciela Alkaliego

W tym samym czasie na lotnisko przeniesiono:

55 "Sewastopolski" Samodzielny Pułk Śmigłowców (55 OBVP).

W czerwcu 1990r przeniesiono z Brzegu do Bagicza 55 Samodzielny Pułk Śmigłowców.
W marcu 1992r składał się z trzech eskadr lotniczych: dwóch bojowych wyposażonych w śmigłowce bojowe (38 maszyn Mi 24W i 2 maszyny Mi 24P), oraz jedną transportową (10 maszyn Mi 8MT oraz 12 maszyn Mi 8).
Dowódcą pułku był płk pil A.Wakin.

25 listopada 1991r w okolicy Kamienia Rymańskiego rozbił się Mi 24W z Bagicza.
O 16:35 radziecka maszyna rozbija się o magazyn zboża znajdujący się w zabudowaniach PGR Rymań. Od razu staje w płomieniach. Do akcji gaśniczej ściągano okoliczną ochotnicza straż pożarną i zastępy straży pożarnej z Kołobrzegu, Białogardu i Świdwina.
Śmigłowiec odbywał lot ćwiczebny wraz z drugą maszyną, więc na ich pokładach nie było amunicji. Druga maszyna po wypadku krążyła nad miejscem katastrofy aż do przybycia Rosjan.

11 maja 1992r z Bagicza rozpoczęto przenoszenie 55 OBVP na lotnisko położone obok miejscowości Korienowsk, 60km na północ od Krasnodaru

Jako że lotniska 4 AL. PGW były wyłączone z kontroli celnej to Rosjanie wykorzystując to wywozili, co się dało. Tak samo było w Bagiczu. Czego się nie dało wywieść próbowano sprzedać. Czarny rynek kwitł. Oczywiście o sprzedaży broni nie było mowy, ale inne "zbędne" rzeczy szły za grosze.
Częstym widokiem jeszcze przed opuszczeniem lotniska przez Rosjan były stojące na pasach transportowce ---> Obydwa zdjęcia umieszczamy dzięki uprzejmości M.Bertmana.

Rosjanie oficjalnie opuścili Bagicz 28 maja 1992 roku. Symbolicznym ostatnim rosyjskim wartownikiem był sierżant Igor Politajew. Na terenie lotniska została 50-osobowa grupa Rosjan która miała dokończyć przekazywanie mienia. Wkrótce po tym wyjechali.
Osiedle oraz cześć lotniska zagospodarowały władze polskie a miasto wzbogaciło się o nowe osiedle. Tym sposobem Kołobrzeg wzbogacił się o nową dzielnicę mieszkaniową. Niestety wraz z rozrostem miasta doszły nowe problemy m.in. skażenie środowiska.
Jak wiemy Rosjanie mieli za nic ustawy o ochronie środowiska.
Na zlecenie Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska przeprowadzono w latach 1992-93 ocenę i inwentaryzację szkód ekologicznych w byłych garnizonach PGW. Takie badania zrobiono również w Bagiczu. Tu powierzchnia skażenia substancjami ropopochodnymi wynosiła ok. 5,43ha, a ilość paliwa pływającego wynosiła 4,60ha. Oceniono, iż całkowita ilość produktów ropopochodnych na obszarze lotniska Bagicz: wynosi ok. 2150m3. Powierzchnia składowisk odpadów to mniej więcej 1,40ha.
Obszary o zniszczonej powierzchni terenu, nie tylko substancjami ropopochodnymi, ale i metalami ciężkimi na lotnisku Bagicz wyniosły całkowicie 13,30ha⁸.

Oczyszczanie w 1994 zaczęła prowadzić firma "Czyste powietrze" na zlecenie Funduszu Ochrony Środowiska. I powiem że nawet sporo już zrobili. M.in. zabezpieczenie w bazie paliwowej przed dalszym zanieczyszczaniem wód przez produkty ropopochodne.

Miasto starało się aby jakoś zabezpieczyć mienie poradzeckie. Niestety na tak dużym obszarze nie było to możliwe w 100%. Złomiarze byli szybsi i kradli wszystko co się dało później sprzedać w skupie złomu. Szkoda bo całkiem dobre wrota do schronohangarów by się jeszcze przydały na lotnisku.

Na zdjęciu widać jednego ze złomiarzy przy kradzieży.
Foto: Gazeta Kołobrzeska.

Miasto starało się jakoś poukładać w sprawie Bagicza. Najpierw nie wiadomo było co z tym "fantem" zrobić. Jak wiemy Kołobrzeg ma w swoim obszarze całe osiedle i część pasów, pozostałą część pasów ma w swoim władaniu gmina Ustronie Morskie. Próbowano się dogadać, ale z mizernymi rezultatami. Jednocześnie robiono porządki w osiedlu i na lotnisku.

W 1999r zdemontowano wrota z trzech schronohangarów a pieniądze z ich sprzedaży (na złomie niestety) zasiliły kasę miasta.

Od 2002 roku prowadzono wzmożone rozmowy ze spółką Baltic Center Polska. Swego czasu było głośno co spółka tu nie wybuduje: hotele, baseny, pole golfowe… na razie jest cisza.

Jednak niezupełnie lotnisko to oaza ciszy i spokoju. Oprócz letnich lotów turystycznych nad okolicą, do Bagicza często zaglądają paralotniarze i modelarze. Co roku odbywa się tu zlot motocyklowy Ole Karter Klub - bardzo fajna impreza ściągająca do Bagicza właścicieli i miłośników dwóch kołek⁹.
W 2003 roku na lotnisku Bagicz odbył się Creamfields Festiwal - to największy festiwal muzyki elektronicznej i klubowej na świecie i jedyna taka impreza o zasięgu globalnym.

Obok reklama festiwalu w jednej z lokalnych gazet.

Teraz miasto myśli aby na lotnisko Bagicz przenieść odbywający się co roku w kołobrzeskim amfiteatrze Sunrise Festiwal. Wg mnie amfiteatr jest lepszym miejscem.

Obecnie z lotniska w Bagiczu korzysta Aeroklub Bałtycki - www.bagicz.eu

Czasami lokalną społeczność obiega informacja że na lotnisku lub terenach przyległych znaleziono niewypały.
Akcja rozbrajania z grudnia 2004 - fotografie Karola Skiby z www.karolskiba.pl
Znaleziono po sztormie kilka niewypałów. Przyjechali saperzy z Trzebiatowa i zdetonowali je na plaży.

Akcja rozbrajania z maja 2005 - foto Karol Skiba - www.karolskiba.pl
Niewypał znaleziono podczas prac budowlanych przy moście w Podczelu.
Zdetonowali go saperzy z Trzebiatowa na plaży.

Zatem jak możecie się przekonać lotnisko w Bagiczu jak najbardziej warte jest odwiedzenia. Nie zawsze można zobaczyć byłą bazę lotniczą III Rzeszy i wkomponowaną w nią radziecką bazę z okresu zimnej wojny. I do tego miejsce w którym jest dużo atrakcji, nie tylko wybuchowych ;)

A jak tam z Kołobrzegu dojechać? Otóż najłatwiej jest jechać drogą nr 11 z Kołobrzegu na Koszalin, w miejscowości Podczele trzeba odbić w lewo zgodnie z kierunkowskazem "Podczele lotnisko" i po przejechaniu ok. 300 m stajemy wśród zabudowań byłych koszar. Stamtąd do pasów startowych jest bardzo łatwo trafić. Lub można też rekreacyjnie w czasie pobytu w Kołobrzegu dojść przyjemnym spacerkiem plażą :). Po jakimś czasie (2h) po prawej stronie pojawi się płot odgradzający lotnisko.

* * *

¹⁾ Porozumienie między Rządem PRL a rządem ZSRR o trybie i warunkach korzystania przez wojska radzieckie czasowo stacjonowanych w Polsce z różnego rodzaju obiektów i usług z dnia 17 XII 1956r (pisownia oryg.)
²⁾ Po opuszczeniu bazy na torach słyszałem, że stała tam jeszcze cysterna kolejowa, która później trafiła na złom.
³⁾ Porozumienie między Rządem PRL a Rządem ZSRR o liczebności, rozmieszczeniu i trybie dokonywania ruchów wojsk radzieckich czasowo stacjonowanych w Polsce z dnia 23 IX 1957r
⁴⁾ http://www.heading.enter.net.pl/rsbn.htm - z dnia 26.11.2006r
⁵⁾ USAAC - Korpus Lotniczy Armii Lądowej Stanów Zjednoczonych
⁶⁾ "Okupacja w imię sojuszu", M.L.Krogulski, - część 1 (1944-1956), strona 41
⁷⁾ http://lotnictwo.net/doc.php?doc=05033101 z dnia 16.09.2007
⁸⁾ Identyfikacja i wycena szkód ekologicznych spowodowanych przez stacjonujące w Polsce wojska Federacji Rosyjskiej - Raport końcowy, W-wa 1994
⁹⁾ http://www.olekarterklub.dgsm.pl

Skrót IAP - Istriebitielnyj Awiacyonnyj Połk - pułk lotnictwa myśliwskiego

Przy pisaniu tekstu wykorzystano również artykuły z lokalnych gazet:

• Głos Pomorza 6.VII.1989 str.1 "Wystartował w Kołobrzegu rozbił się w Belgii",
• Głos Pomorza 8/9.VII.1989 str.3 "Samolot widmo",
• Głos Pomorza 27.XI.1991 str.1 i 2 "Katastrofa śmigłowca",
• Głos Pomorza 28.V.1992 str.3 "Kto przypilnuje mienia",
• Głos Pomorza 29.V.1992 str.1 "Bagicz - wolny!",
• Głos Koszaliński 30/31.V.1992 str.1 "Po Leninie zostały tylko buty"
• Głos Pomorza 22/23.VII.1995 str.12 "Bagicz - ślad bursztynowej komnaty?".
• Głos Koszaliński 12.IV1999 str.6 "Ziemia odzyskana".